Ağrı’nın Kurtuluşu  M.Ö. 18. Yüzyıl öncesine dayanmaktadır. M.Ö.15. yüzyılda
Hurri Mitani krallığının kuzey ucunu işgal etmiş olan ve bu topraklarda asıl
hakimiyeti Urartular kurmuştur. Kimerlerle başlayıp, Pers ve Makedonyalılardan
sonra  M.Ö. 1. yüzyılda Part ve Şahlar, Moğollar, İlhanlılar, Kara koyunlular ve
Safaviler 16. Yüzyıla kadar Ağrı ve çevresinde hakimiyet kurmuşlardır. 1514
yılında Yavuz Sultan Selim’in Şah İsmail’i Çaldıran meydan muharebesinde
yenmesiyle bölge Osmanlıların eline geçmiştir. 1877-1878
Osmanlı-Rus Savaşında Ruslar tarafından işgal edilmiş, aynı yıl yapılan Berlin
Antlaşmasıyla işgal sona erdirilmiştir.

1.Cihan
Harbi’nin ikinci senesinde düşman birlikleri
topraklarımıza
girerek hunharca katliamlar yapmışlardır.
Esaret veişgale alışmamış cesur ve
imanlı halkımız 15 Nisan 1918 ‘de kurtuluş meşalesini Ağrı Dağı’nın
doruklarından ateşleyerek, özgürlüğünü kazanmıştır. Osmanlı dönemlerinde
yıllarca sancaktarlık olan Beyazıt , Cumhuriyetle birlikte Vilayet olmuştur.
1927 yılında coğrafi, ekonomik, nüfus ve ulaşım gibi sebeplerle önce Şorbulak,
Karakilise ve karaköse isimleri ile anılan İl , 1938 yılında İl sınırları içinde
yer alan ve Türkiye’nin en yüksek dağı olan Ağrı Dağı’ndan esinlenerek AĞRI
olmuştur….15 Nisan 1918
yılından beri her yıl 15 Nisan günü İl’in düşman işgalinden kurtuluşunun
şenlikleri yapılır…

“AĞRI” ADININ
VERİLİŞİ

Osmanlı-Rus
savaşlarında, Ruslar tarafından bölgeye yerleştirilen Ermeniler birçok yerde
kilise ve manastır yapmışlardı. Ağrı’da şimdiki Bahçelievler Polis Karakolu’nun
yerinde yapılan kilise, siyah taşlardan örülü bir yapı idi. Toprağa ve bu
kiliseye izafeten şehre “Karakilise” adı verilmişti. “Karakilise” adında
yerleşim yeri başka illerde de vardı. Bunlar birbiriyle karıştığı için, Kars
Karakilisesi, Pasinler Karakilisesi ve Eleşkirt Karakilisesi gibi adlar
veriliyordu.

Kars,
Pasinler ve Eleşkirt “Karakilise”si adları halk ve askerlerce
karıştırıldığından; Doğu Cephesi Komutanı Kâzım Karabekir Paşa, Eleşkirt
Karakilisesi’nin Kösedağ’ın doğu tarafında bulunması ve kilise ile herhangi bir
ilgisinin bulunmaması yüzünden değişmesini istemişti. Çünkü Nisan 1918’de
Ermeniler Ağrı’yı terk etmiş, küçük kiliseler kullanılmaz olmuştu. Harita
şubesine Karakilise’nin “Karaköse” olarak tashih edilmesi ve izin için de
Harbiye Nezareti (Savunma Bakanlığı)’na yazılar yazıldı. Bu istek üzerine Kasım
1919’da Karakilise adlı “Karaköse” olarak değiştirildi.

1938’de
sınırları içinde bulunan ve Türkiye’nin en yüksek dağı olan Ağrı Dağı’ndan ötürü
“Karaköse” adlı “Ağrı” olarak değiştirildi.